ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ “ΒΑΚΧΑΙ” ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΙΔΗ ΑΠΟ ΤΟ ΘΕΑΤΡΙΚΟ ΣΧΗΜΑ “Βelacqua Τheatre”

ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ “ΒΑΚΧΑΙ” ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΙΔΗ ΑΠΟ ΤΟ ΘΕΑΤΡΙΚΟ ΣΧΗΜΑ “Βelacqua Τheatre”

Του Παναγιώτη Τελεβάντου

=====

Παρακολούθησα την τραγωδία του Ευριπίδη “Βάκχαι”, στο αμφιθέατρο “Το σκαλί” στην Αγλαντζιά, την Πέμπτη 18 Ιουλίου.

Απογοητεύτηκα αγρίως.

Η μετάφραση του Γιώργου Χειμωνά ήταν σε προκλητικό βαθμό αδόκιμη. Νοιώθω πραγματική αγανάκτηση για την κακοποίηση που υπέστη ο κορυφαίος τραγικός στα χέρια του μεταφραστή.

Για ποιο λόγο προτιμήθηκε αυτή η μετάφραση και όχι κάποια δόκιμη μετάφραση από τις υπάρχουσες;

Ας έρθουμε στην σκηνοθεσία.

Κάποιος πρέπει να εξηγήσει στο θεατρικό σχήμα “Belacqua Theatre”, αλλά και στην σκηνοθέτη Izumi Ashizawa, το αυτονόητο.

Ο σκηνοθέτης οφείλει να ερμηνεύει τον Ευριπίδη. Όχι να προβάλλει, με την σκηνοθεσία, την δική του εκδοχή του έργου.

Αν θέλει να κάνει την δική έκδοση των "Βακχών" -όπως έκανε λ.χ. ο Αννουίγ με την Αντιγόνη του Σοφοκλέους ή ο Κουρουσαβα με τον Μάκβεθ του Σαίξπηρ- μπορεί να πει ότι θέλει και να σκηνοθετήσει το έργο όπως θέλει.

Όταν, όμως, σκηνοθετεί Ευριπίδη πρέπει να ερμηνεύει τον Ευριπίδη. Όχι να προβάλλει την δική του εκδοχή και τους δικούς του προβληματισμούς με αφορμή το έργο.

Η κυρία Izumi Ashizawa έκανε το ακριβώς αντίθετο. Όπως αναφέρει το πρόγραμμα που δόθηκε στους θεατές: 

“Η σκηνοθέτης συνδυάζει τους κώδικες του Ιαπωνικού Θεάτρου Νο και του αρχαίου δράματος. Η διαπολιτισμική παραγωγή στοχεύει στη δημιουργία μιας νέας σκηνικής γλώσσας, αντιπαραθέτοντας τους κόσμους της Δύσης και της Ανατολής, του Αρσενικού και του Θηλυκού, του Ενστίκτου και της λογικής που παρουσιάζει τον Διόνυσο ως “ιδέα”, ως μια έννοια διαλεκτική, προκλητική και άπιαστη. Με τεχνικές εμπνευσμένες από την Ιαπωνική υποκριτική παράδοση και αισθητική επιχειρείται η απόδοση του Διόνυσου και των Βακχών, ως ο “Άλλος”, μέσω της σύγκρουσης του αυτόχθονα και του νεοφερμένου, του εντόπιου και του ξένου.”

Ποια σχέση έχει το Ιαπωνικό θέατρο Νο με την αρχαία Ελληνική τραγωδία; 

Δεν είναι απαράδεκτο να προβάλλουμε στον Ευριπίδη την μεταμοντέρνα αρχή του "Άλλου" (otherness); Ποια σχέση έχει ή θα μπορούσε ποτέ να έχει ο Ευριπίδης με τον μεταμοντερνισμό;

Οι "Βάκχες" αναφέρονται στον τρόπο εξάπλωσης της λατρείας του Διονύσου. Δεν εκφράζουν μεταμοντέρνες ανησυχίες. 

Τα σκηνικά του έργου αχαρακτήριστα. Οι Βάκχες, αντί να κρατούν θυρσό, κρατούσαν ένα πάπλωμα από σφουγγάρι. Μια σκαλωσιά υπογράμμιζε την σκηνογραφική ένδεια της παράστασης.

Oι ηθοποιοί που έλαβαν μέρος στην παράσταση ήταν όλοι και όλοι 7. Χορός, κορυφαία, πρόσωπα. Ένας μόνον ηθοποιός ήταν άνδρας. Ο Πενθέας. 

Τον ρόλο του Διόνυσου, του Τειρεσία, του Κάδμου, του Α΄ Αγγελιαφόρου, του Β΄ Αγγελιαφόρου υποδύονταν γυναίκες ηθοποιοί. Το ίδιο φυσικά και τον ρόλο της Αγαύης.

Τον ρόλο των προχωρημένης ηλικίας Τειρεσία και Κάδμου υποδύονταν νεαρές κοπέλλες, οι οποίες παράλληλα υποδύονταν τον ρόλο της ηλικιωμένης Αγαύης και τις Βάκχες. 

Σε απλά Ελληνικά η σκηνοθεσία και η σκηνογραφία ήταν ένα σκέτο αλαλούμ.

Συνοψίζω: Αδόκιμη μετάφραση, εκτός θέματος και εκτός τόπου και χρόνου σκηνοθεσία, εκκεντρική και εντελώς άσχετη με την τραγωδία, σκηνογραφία και μέτρια ηθοποιία. 

Απαιτείται μεγαλύτερη πιστότητα προς τον κορυφαίο δραματουργό και περισσότερος σεβασμός προς τους θεατές.

ΠΗΓΗ:

"Φιλελεύθερος"

ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΘΕΑΤΡΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΩΝ ΛΟΑΤ(ΟΜΟΦΥΛΟΦΙΛΩΝ) ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

   “Ω ΝΥΞ ΜΕΛΑΙΝΑ”!*

ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΘΕΑΤΡΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΩΝ ΛΟΑΤ(ΟΜΟΦΥΛΟΦΙΛΩΝ) ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

Του θεολόγου κ. Β. Χαραλάμπους

========

Με θλίψη πληροφορούμαστε ότι στα πλαίσια του Cyprus Pride Festival, 2014 θα φτιάξουν θέατρο, αναλύοντας τη ζωή των Κυπρίων ΛΟΑΤ (Λεσβίες, Ομοφυλόφιλοι, Αμφισεξουαλικοί, Τρανσέξουαλ). Γιατί τέτοια κατάντια; Αντί ο θεατρικός λόγος, να είναι αγωγή εις το αγαθόν, να οδηγεί εις «πάθη ατιμίας»; Ας αναλογισθούμε τι είπε ο φιλόσοφος Αριστοτέλης στο έργο του «Περί ποιητικής», ορίζοντας την τραγωδία «έστιν ουν μίμησις πράξεως σπουδαίας και τελείας…». Ποιάς πράξεως τελείας εστίν μίμησις το θεατρικόν τούτο «δρώμενον»; Αναισχύντου; Για να καταλήξει ο αρχαίος φιλόσοφος «περαίνουσα την των τοιούτων παθημάτων κάθαρσιν» (τον αποκαθάρει -τον θεατήν- από παρόμοια ψυχικά συναισθήματα). Αποκαθάρουν τον θεατήν ή το αντίθετο, τα παρόμοια ψυχικά συνασθήματα, που εξαίρουν πράξεις αναισχύντους;

Είναι γνωστός ο παιδαγωγικός χαρακτήρας του θεάτρου, καθώς επίσης και το παιδαγωγικόν των χαρακτήρων, όταν οι πρωταγωνιστικοί ρόλοι, το καλόν ήθος προβάλλουν, καθότι υπάρχει ταύτιση των πρωταγωνιστικών ρόλων με τον θεατή. (Αν εξαιρέσει κανείς τη Μπρεχτική αποστασιοποίηση** που και αυτή όμως αλλοτρόπως, έχει το δικό της «διδακτικό» περιεχόμενο, μη επιδεχόμενη σκηνική αμφισβήτηση). Στην προκειμένη περίπτωση όπου τα θεατρικά τούτα «δρώμενα», θα είναι θεατρικές αφηγήσεις «παρά φύσιν» πράξεων, ποίαν αγωγήν θα προσφέρουν στον θεατήν;

Δεν θα είναι μόνο για τον θεατήν ψυχοφθόρον, αλλά και για τον ηθοποιό. Η θεατρική μέθοδος Στανισλάφσκι, όπως τούτην αναφέρει ο Μελ Γκόρτον, στο βιβλίο του «Η μέθοδος Στανισλάφσκι», αφορά τη λεγόμενη «δημιουργία χαρακτήρων» ή απλά ο ηθοποιός «να ζει το ρόλο του». Με το περιβόητο σύστημα του Μοσχοβίτη σκηνοθέτη Κωνσταντίν Στανισλάφσκι, διδάχτηκαν και διδάσκονται, με κάποιες διαφοροποιήσεις, μέχρι σήμερα οι ηθοποιοί. Ο Στανισλάφσκι τότε στο Θέατρο Τέχνης Μόσχας, δίδασκε τους ηθοποιούς να χρησιμοποιούν τις μνήμες για να εκφράσουν τα φυσικά τους συναισθήματα επί σκηνής. Είναι άξιον αναφοράς ότι σε κάποιες περιπτώσεις, που οι ηθοποιοί χρησιμοποιούσαν τη λεγόμενη «συναισθηματική μνήμη» επί σκηνής παρουσιάστηκαν συμπτώματα υστερίας στους ηθοποιούς, γεγονός που προβλημάτισε και τον ίδιο τον Στανισλάφσκι, με αποτέλεσμα να αναζητήσει μεθόδους λιγώτερο επώδυνες. Τώρα που η αφηγηματική διαδρομή, θα αφορά τη ζωή των Κυπρίων ΛΟΑΤ, πόσο ψυχοφθόρον θα είναι; 

Όσον αφορά τη θεσμοθέτηση «νόμων-ανόμων», ή την πολυδιαφημιζόμενη ποινικοποίηση της «ομοφοβικής ρητορικής», έχω την βεβαίαν πεποίθησιν ότι ο λαός της Κύπρου δεν θα πάψει να εκφράζεται με αληθείας λόγους, για τις «παρά φύσιν» πράξεις, (χωρίς αυτό όμως να συνεπάγεται και εξύβριση των συνανθρώπων μας που ταλαιπωρούνται από τούτα τα πάθη). Με ένα θεατρολογικό «δρώμενο» θα απαντήσουμε, στην επιβολή «νόμων-ανόμων». Το 1972 πραγματοποιήθηκε Πανευρωπαϊκή συνάντηση θεατρολόγων, σκηνοθετών, παιδαγωγών κ.ά., τόσον Δυτικοευρωπαίων όσον και Ανατολικοευρωπαίων. Κατά τη συνάντηση αυτή ο  Σοβιετικός Ταΐρωφ, ανέφερε ότι «στη Σοβιετική Ένωση έχουμε τους καλύτερους σκηνοθέτες και θεατρικούς συγγραφείς». Απάντησε αποστομωτικά Άγγλος θεατρολόγος με τα εξής λόγια «στην Αθήνα δημιουργήθηκε το θέατρο και όχι στη Σπάρτη. Μόνο ένας λαός που αντιτάσσει το νόμο της ηθικής απέναντι στην πολιτική εξουσία μπορεί να γράψει ένα θεατρικό  έργο σαν την Αντιγόνη του Σοφοκλέους». Απλά να υπενθυμίσουμε σε αυτούς που προσπαθούν και θεσμικά να αλλάξουν τα Ορθόδοξα ήθη αυτού του λαού, ότι η Αντιγόνη παρά την απαγόρευση του Κρέοντα, ενταφιάζει το νεκρό αδελφό της Πολυνείκη, αψηφώντας τους Κρεόντειους νόμους.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

* «Ω νυξ μέλαινα» - συνηθισμένη φράση στους αρχαίους Έλληνες τραγικούς. 

** "Μπρεχτική αποστασιοποίηση" – θεατρικό είδος που αποστασιοποιεί τον θεατή από το θεατρικό δρώμενο.

*** Οι φράσεις «πάθη ατιμίας», «παρά φύσιν» πράξεις και «αναίσχυντες πράξεις» είναι παρμένες από Επιστολές του Αποστόλου Παύλου.